جهانی شدن (globalization )

 مقدمه :

    دردنیای معاصر ، وسائل نوین ارتباطی نظیر اینترنت ،ماهواره وسیستم های مخابراتی دیگر ،ارتباطات وتعاملات بشری را درسطحی فوق العاده تحت تأثیر خود قرار داده اند و درپرتو  این تعاملات ، این گونه رفتار می کنیم که گویا همه ی ما بدون توجه به موقعیت جغرافیایی وشهر وکشور محل سکونت خود ،به نوعی زیر دیدگان تیزبین تمام مردم جهان  قرار داریم ودیگر تفاوتی ندارد که درکجای این جهان پهناور باشیم و ازاین رو  به سادگی ودرسریع ترین زمان ممکن، بااستفاده از ابزارهای جدید ارتباطات ،خود  را درتعامل دوسویه وفعال با سراسر دنیا می یابیم و این ارتباطات، از سطح سرگرمی تا جدی ترین وپیچیده ترین مسائل زندگی را شامل می گردد و بی جهت نیست که  اصطلاح «آکواریم جهانی »و«جهان شیشه ای »نیز در ارتباط با دنیای معاصر به کاربرده می شود .

    تحولات شگرفی که به ویژه پس از ظهور اینترنت در جهان رخ داده و ارتباطات انسانی را به طرز چشمگیری دگرگون نموده است،احساس نزدیک شدن شهر ها وکشورها وساکنان آن ها را دراذهان پدیدار می سازد و مقدمه ای برای ارائه نظرات واندیشه های نوینی درعرصه ی جهان شده است .از جمله مباحث مطرح شده دراین زمینه، «نظریه جهانی شدن» است که با واکنش های مختلفی همراه بوده وهم اکنون نیز بحث داغ محافل علمی،اقتصادی ،اجتماعی وسیاسی جهان است .

  مبد‌‌إ پیدایش ایده ی «جهانی شدن »:

     درمورد زمان مطرح شدن  ایده ی « جهانی شدن» اختلاف نظر  وجوددارد:

ـ برخی جهانی شدن را فرایندی دانسته اند که از آغاز تاریخ بشر وجود داشته و تأثیرات آن با گذشت زمان افزایش یافته، لیکن الآن به نحو گسترده‌ای در جریان است.

ـ برخی آن را همزاد با مدرنیته و مدرنیزاسیون می دانند که از چند قرن گذشته با توسعه سرمایه داری رشد و توسعه یافته است.

- برخی جهانی شدن را فرایندی متأخر و متعلق به ربع پایانی قرن بیستم دانسته اند که با موج سوم تجدد؛ یعنی فرا تجدد یا پست مدرنیسم همزاد است.

  گذشته از اختلاف نظرهای مطرح شده درمورد زمان پیدایش ایده جهانی شدن ،می توان گفت که معادل واژه جهانی شدن در زبان لاتین، «Globalization » است که  این واژه در زبان فارسی به «جهانی شدن»، «جهانی سازی» و «جهانی کردن» تعبیر می شود. جهانی شدن هم به صورت لازم به کار می رود و هم متعدی. اگر به صورت لازم باشد، جهانی شدن معنا می گیرد یعنی پدیده ای که خود به خود شکل گرفته است و در صورت متعدی، جهانی سازی یا جهانی کردن معنا می گیرد .

   «جهانی شدن»، در اصطلاح جدیدش،برگرفته از کارهای «مارشال مک لوهان » (1965) است که برای اولین بار دهکده جهانی را در فضای گسترش ارتباطات مطرح کرد.

   «جهانی شدن »،ویژگی های خاصی  دارد از جمله: پیوند انسانها در عرصۀ جهانی ، بوجود آمدن ارتباطات زنده و مستقیم و کمرنگ شدن اهمیت زمان و مکان .همچنین به وجود آمدن دهکدۀ جهانی باعث می شود که فرهنگ های خاصی که مبتنی بر زمان و مکانهای ویژه بودند اهمیت خود را از دست بدهند. 

   مفهوم «جهانی شدن» :

    جهانی شدن (globalization ) از جمله مفاهیمی است که بر سر ارائه تعریف آن، بین صاحبنظران اختلاف نظر وجوددارد.در مورد «جهانی‌شدن»، تعاريف متعددي ارائه شده است. واقعيت آن است كه براي اين پديده نوظهور به دليل ابعاد گوناگون و ماهيت پویاو دگرگون‌شونده آن، شاید نتوان تعريفي واحد و جامع ارائه كرد. از اين جهت، در مورد جهانی‌شدن بين دانشمندان توافق نظر وجود ندارد

      «مارتين آلبرو» ،در تعريف جهانی‌شدن مي‌گويد: «فرآیندهايي كه تمام مردم جهان را در يك جامعه واحد فراگير جهاني به یک‌دیگر پيوند مي‌دهد.»

    « آنتوني گيدنز»، در تحليل خود، «جهانی‌شدن» را با مدرنيته یک‌سان مي‌گيرد و آن را يكي از فرآیندهاي مدرنيته تلقي مي‌كند. به نظر وي، «مدرنيته ذاتاً جهاني است .»

«فوكوياما»، از نظريه‌پردازان معاصر آمریکا،جهانی‌شدن را به معناي گسترش فرهنگ غربي و سيطره تمدن آمریکا بر جهان مي‌داند و آن را به «پايان تاريخ» تعبير مي‌كند.

« رابرتسون» ،از نظريه‌پردازان برجسته معاصر نيز جهانی‌شدن را فرآیندي مي‌داند كه به فشرده شدن جهان و تراكم آگاهي بشر مي‌انجامد. وي ضمن تأكيد بر جنبه‌هاي فرهنگي جهانی‌شدن، معتقد است كه در فرآیند جهانی‌شدن، فرهنگ واحد جهاني شكل خواهد گرفت، ولي اين معناي فراگير شدن فرهنگ غرب آن‌گونه كه «فوكوياما» و ديگران مي‌گويند، نيست. هم‌چنین به معناي از بين رفتن تنوع فرهنگ و ارزش‌هاي ديني و اخلاقي نيز نيست.

   « احمد مبلغی»، از اندیشمندان حوزه علمیه قم ؛درمقاله «فقه وجهانی شدن »،صرف نظر از اینکه «جهانی شدن» چگونه تعریف شود ،معتقداست جهانی شدن برپایه پذیرش عناصر زیر شکل گرفته است :

۱-فزونی یابی سرعت انتقال اطلاعات

۲-برداشته شدن مرزها

۳-تعامل گسترده وپیچیده  

 «دکتر حسن رحیم پور ازغدی» ،از اساتید گرانقدر دانشگاه ،درمورد جهانی شدن چنین نظری دارد:

      «جهانی شدن غربی (گلوبالیزیشن غربی)، توجیه ستم غربی بر جهان است. اینان با “گلوبالیزیشن مهدوی” مخالف‌اند و به گلوبالیزیشن سرمایه‌داری آمریکا فراخوان می‌کنند. اگر گلوبالیزیشن، عبارت باشد از جهانی کردن آمریت آمریکا و منافع سرمایه‌داری حاکم بر آمریکا، صهیونیزم و انگلیس، این گلوبالیزیشن فقط به نفع آنهاست و همان را ترویج می‌کنند، این “جهانی شدن” همة فرهنگ‌ها و ایدئولوژی‌های مقاومت را می‌بلعد و هضم می‌کند، اما اگر بگوییم که ما گلوبالیزیشن را قبول داریم، اما نه با معیارهای سرمایه‌داری یهود، بلکه با معیارهای امام مهدی (عج) که می‌گوید در تمام دنیا هیچ انسان گرسنه‌ای نباید باشد و نباید در گوشة افریقا بچه‌های یازده ساله وزنشان به اندازة بچه‌های شش ماهة واشنگتن و نیویورک باشد و نباید استخوان دنده‌ها و پهلوهایشان پوست آنها را بشکافد و از زیر پوستشان بیرون بزند، آنها این گلوبالیزیشن مهدوی یعنی عدالت جهانی را پس می‌زنند و آنگاه توهم و یوتوپیا می‌دانند، چون امام مهدی (عج) امنیت را برای همه، نه فقط برای سرمایه‌دارهای غرب، می‌خواهد. روایت داریم که در زمان حکومت جهانی امام مهدی (عج) امنیت بدان حد بر جهان، حاکم می‌شود که یک دختر نوجوان بدون کمترین توهین و تهدیدی به تنهایی از این سوی عالم به آن سوی خواهد رفت. این در روایات ماست. گلوبالیزیشن مهدوی یعنی امنیت برای همه، امنیت برای دخترهای آفریقا، مکزیک، غنا و افغانستان، نه فقط برای دختران سرمایه‌داران نیویورک. اما تفکر جهانی شدن از آن نوع که لیبرال‌سرمایه‌داری می‌گوید و می‌خواهد، در واقع عین “محافظه‌کاری” است، لذا این در مقیاس جهانی، با اصول‌گرایی، با مدینة فاضله‌سازی، با ایدئولوژی و حاکمیت ارزش‌ها مخالف‌اند و می‌گویند که ارزش‌ها اصولاً مفاهیم غیرعلمی و مقولات غیرعقلانی‌اند و لذا مسائلی شخصی بلکه جزء وسایل شخصی!! است و ارزش‌ها،‌ شخصی و نسبی است پس ربطی به حکومت و امر عمومی (پابلیک) ندارد و سکولاریزم همین است.»

 چرا اکثر مردم دنیا با«جهانی شدن» مخالفند ؟:

   جهانی شدن باتعبیری که طراحان نظریه برای آن تعریف کرده اند، از دو جهت جوامع را با بحران هویت روبه رو می کند:
یکی این که انسان ها بر اساس دو عنصر زمان و مکان هویت می یابند و جهانی شدن با فشردگی زمان و مکان،عملاً این عنصر را مخدوش می سازد.
دوم این که در هر یک از جوامع بشری نظام ارزشی متناسب با ظرفیتش وجود دارد که با جهانی شدن، نظام ارزش ها و باورها فرو می ریزد.
  در واقع جهانی شدن،‌ اقدام عملی نظریه جنگ تمدن های «هانتینگتون» است که تمام توجه او در این نظریه به تمدن و فرهنگ غرب دوخته شده و آن را یگانه تمدن ‌خوانده و خواهان پیروزی بی چون چرای آن بر دیگر تمدن ها است. «هانتینگتون»، تمدن غرب را با ویژگی هایی مانند رواداری، پلورالیسم و انسانی بودن و دیگر تمدن‌ها را بسته و ناکام در حل مشکلات بشریت و مستبد معرفی می کند و نتیجه می‌گیرد که تمدن غرب ،میراث یونان و مسیحیت است و لائیسم، حاکمیت قانون، پلورالیسم اجتماعی، جامعه مدنی و حقوق بشر از مؤلفه های آن است که در دیگر تمدن ها از آن خبری نیست.
  طبیعی است که این گونه سخن گفتن که در مسیر جهانی سازی است،‌ خشم دیگر ملت ها را در پی داشته باشد. اگر چه فرهنگ غرب طبق سخن هانتینگتون وامدار مسیحیت است و مسیحیان با روند جهانی سازی از جهاتی سود می برند،‌ ولی با توجه به برخی از پیامدهای منفی برای کشورهای جهان سوم، و در معرض خطر قرار گرفتن معنویت،‌ حتی خود مسیحیان از این پدیده لب به اعتراض گشوده اند. از جمله «آرام اوّل» اسقف اعظم کلیسا در جمع نمایندگان 342 کلیسا از صد کشور که در ایتالیا در اوت 2002 گرد هم آمده بودند، به انتقاد از جهانی شدن پرداخت و گفت: جهانی‌سازی آثاری را در بر دارد، از جمله باعث از خود بیگانگی انسان‌ها می شود و نابرابر‌ی ها را تشدید می‌کند.
     درباره مضرات جهانی سازی گفته می شود که آن  یک نوع مستعمره گرایی به شکل جدید است و پیامدهای منفی متعددی  نظیر تسلط اقتصادی ،اطلاعاتی وفرهنگی ،دخالت بیگانگان در امورداخلی وقانونگذاری و جلوگیری از اعمال نفوذ ملتها ودولتها  درعرصه بین المللی را برای کشورهای جهان سوم و در حال رشد به وجود می‌آورد.

    «جهانی شدن» ،آری یانه ؟؟؟:

       اختلاف ديدگاه ها درمورد بحث جهانی شدن درعرصه های فرهنگی ،تجارت ،سیاسی وعلمی  باعث شده تا  گروهي از جوامع و افراد با نگاه« كاملاً مثبت» به پديده  جهاني شدن بنگرند و آن را يك فرايند بدانند كه در بردارنده فرصت هاي زيادي براي جوامع است.گروه ديگري از افراد و جوامع ،اين پديده را يك امر«منفي» تلقي مي كنند و آن را پروژه اي مي دانند كه از سوي صاحبان قدرت در جهان در جهت منافعشان طراحي شده است .البته در بين اين دو ديدگاه ،«يك ديدگاه بينا بيني» هم بر اين باور است كه جهاني شدن، همچون هر پديد ديگري در ذات خود فرصت و چالش هايي دارد و كشورها و جوامع بايد شناخت دقيق آن از فرصت هاي آن به نفع خويش سود جويند و از چالش هاي احتمالي آن به دور مانند.

نتیجه :

   « جهانی شدن»،  بحث روز محافل علمی،اقتصادی ،سیاسی واجتماعی دنیاست که پس از ظهور اینترنت وصنایع مخابراتی وماهواره ای مطرح شده است .« تجارت جهانی» از جمله موضوعات مرتبط با «جهانی شدن» است که بیشتر از خود موضوع جهانی شدن، در رسانه ها مطرح شده است ودراکثر کشورها ،مخالفت های گسترده ای با آن به عمل می آید وشاید بیشتر این اعتراضات، از ناعدالتی های موجود درپیاده شدن طرح جهانی شدن است که به توسعه وتقویت نظام غربی وآمریکایی وبه حاشیه راندن سایر کشورهای جهان  منتهی می شود.چه بسا اگر بی عدالتی های  موجود درطرح جهانی شدن برطرف گردد ومبتنی بر تعامل مطلوب ومنفعت عمومی طراحی شود ، با استقبال گسترده مواجه گرددوبا اجرای آن شاهد تحقق صلح وعدالت وبرابر ی درسطح جهان باشیم .   

منابع :

۱-مدیریت فراملیتی وجهانی ،دکتر شمس السادات زاهدی ،انتشارات سمت ،1385

2-همشهری آنلاین ، http://www.hamshahrionline.ir/-مقاله دکتر علی صباغیان

3-سایت خبری آینده روشن -مولف : مهدي نكویي ساماني   - http://www.bfnews.ir/-

۴-توسعه ونابرابری ،محمد جواد زاهدی،انتشارات مازیار ،۱۳۸۵ 

۵-درگاه پاسخگویی به مسائل دینی ،http://www.porsojoo.com/-مقالات فقه وجهانی شدن «احمد مبلغی» وجهانی سازی پایان تاریخ ومهدویت «دکتر حسن رحیم پور ازغدی»

۶-http://diaresabz.ir/ -سایت دیار سبز

۷-مرکز ملی پاسخگویی به سئوالات دینی -http://www.pasokhgoo.ir/

۸-روابط عمومی درقرن 21-مقاله  علی غلامیان (نویسنده )-/ http://ravabetmodern.blogfa.com